🦔 Ziraat Fakültesi Bölümlerinden Hangisi Daha Iyi

w3S0. Ziraat Bankası tarafından duyurulan ilanda personel alımında başvurular için sona yaklaşıyoruz. Toplamda 460 personelin alınacağı bankaya alınacak personeller farklı kadrolarda istihdam edilecektir. Sınav Süreci Yazılı ve sözlü olacak şekilde sınav süreci işleyecektir. Adaylar sınav ücreti olarak 280 TL ödeme yapacak Başvuru Tarihleri 4 Ocak 2022 tarihinde başlayan başvurular 21 Ocak 2022 Cuma günü saat kadar devam edecektir. İşte o kadrolar 30 Müfettiş Yardımcısı Genel Hususlar • Sınav süreci yazılı ve mülakat olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. • Çalışma ili İstanbul’dur. • Yazılı sınav Anadolu Üniversitesi tarafından 2 merkezde Ankara ve İstanbul 20 Şubat 2022 Pazar günü saat gerçekleştirilecektir. • Üniversite, gerekli hallerde adayların sınava gireceği yerleri önceden duyurmak kaydıyla değiştirebilecektir. • Mülakat süreci Bankamız tarafından yürütülecektir. Adaylarda Aranan Şartlar 1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, 2. ve sonrası doğumlu olmak, 3. Ziraat Bankası Müfettiş Yardımcısı ve Ziraat Teknoloji Uzman Yardımcısı sınavları ortak yapılacaktır. Adaylar, İdari Alan veya Mühendislik Alanı Bilgisayar/Yazılım Mühendisliği, Altyapı ve Sistem/Elektrik-Elektronik Mühendisliği veya İş Analisti/Endüstri-İşletme Mühendisliği tercihi yapacak olup Mühendislik Alanından sınava girecek adaylar için çalışılacak şirket/unvan mülakat aşamasında belirlenecektir. 4. Adaylardan aşağıdaki tabloda yer alan bölümlerden veya denkliği yetkili makamlarca tanınmış yurt dışı üniversitelerin ilgili bölümlerinden mezun olanlar ya da işe başlama sırasında mezun olduğuna dair belgeyi ibraz etmek koşuluyla son sınıfta okuyor olmak şartı aranmaktadır. Ayrıntılı Bilgi İçin TIKLAYIN 100 Uzman Yardımcısı Genel Hususlar • Sınav süreci yazılı ve mülakat olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. • Çalışma ili İstanbul’dur. • Yazılı sınav Anadolu Üniversitesi tarafından 2 merkezde Ankara ve İstanbul 20 Şubat 2022 Pazar günü saat gerçekleştirilecektir. • Üniversite, gerekli hallerde adayların sınava gireceği yerleri önceden duyurmak kaydıyla değiştirebilecektir. • Mülakat süreci Bankamız tarafından yürütülecektir. Adaylarda Aranan Şartlar 1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, 2. ve sonrası doğumlu olmak, 3. Erkek adaylar için işe alım tarihi itibariyle askerlik görevini tamamlamış veya erteletmiş olmak ya da askerlik yükümlülüğünden muaf tutulmuş olmak, 4. Adaylar başvuru sırasında mezuniyetlerine göre İdari Alan veya Mühendislik Alanı tercihi yapacaklardır. 5. Tüm Mühendislik Fakültesi ve/veya Bölümlerinden mezun veya işe başlama tarihinde mezun olabilecek durumda olan adaylar, bölüm ayrımı olmaksızın mühendislik alanından sınava girecektir. Ayrıntılı Bilgi İçin TIKLAYIN 150 Servis Görevlisi Genel Hususlar • Sınav süreci yazılı ve mülakat olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. • Çalışma ili İstanbul’dur. • Yazılı sınav Anadolu Üniversitesi tarafından 2 merkezde Ankara ve İstanbul 20 Şubat 2022 Pazar günü saat gerçekleştirilecektir. • Üniversite, gerekli hallerde adayların sınava gireceği yerleri önceden duyurmak kaydıyla değiştirebilecektir. • Mülakat süreci Bankamız tarafından yürütülecektir. Adaylarda Aranan Şartlar 1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, 2. ve sonrası doğumlu olmak, 3. Erkek adaylar için işe alım tarihi itibariyle askerlik görevini tamamlamış veya erteletmiş olmak ya da askerlik yükümlülüğünden muaf tutulmuş olmak, 4. Üniversitelerin ve yüksek okulların 4 yıllık eğitim veren bölümleri ile denkliği yetkili makamlarca onaylanmış yabancı ülkelerdeki üniversitelerden mezun olmak veya işe başlama tarihinde mezun olabilecek durumda olmak. Ayrıntılı Bilgi İçin TIKLAYIN 80 Ziraat Katılım Uzman Yardımcısı Genel Hususlar • Sınav süreci yazılı ve mülakat olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. • Adaylar başvuru sırasında mezuniyetlerine göre İdari Alan veya Mühendislik Alanı tercihi yapacaklardır. • İdari Alan'dan sınava girecek olanlar için çalışma illeri; Ankara, Bursa, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kocaeli olup adaylar tek bir çalışma ili tercihinde bulunabileceklerdir. • Tüm mühendislik fakültesi ve/veya bölümlerinden mezun adaylar, bölüm ayrımı olmaksızın mühendislik alanından sınava girecektir. • Mühendislik alanından sınava girecekler için çalışma ili İstanbul’dur. • Yazılı sınav Anadolu Üniversitesi tarafından 2 merkezde Ankara ve İstanbul 20 Şubat 2022 Pazar günü saat tek bir oturumda gerçekleştirilecektir. • Üniversite, gerekli hallerde adayların sınava gireceği yerleri önceden duyurmak kaydı ile değiştirebilecektir. • Mülakat süreci Ziraat Katılım Bankası tarafından yürütülecektir. Adaylarda Aranan Şartlar 1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, 2. ve sonrası doğumlu olmak, 3. Üniversitelerin ve yüksek okulların 4 yıllık eğitim veren bölümleri ile denkliği yetkili makamlarca onaylanmış yabancı ülkelerdeki üniversitelerden mezun olmak ya da işe başlama sırasında mezun olduğuna dair belgeyi ibraz etmek koşuluyla son sınıfta okuyor olmak. 4. Erkek adaylar için işe alım tarihi itibariyle askerlik görevini tamamlamış veya erteletmiş olmak ya da askerlik yükümlülüğünden muaf tutulmuş olmak. Ayrıntılı Bilgi İçin TIKLAYIN 100 Ziraat Teknoloji Uzman Yardımcısı Genel Hususlar • Sınav süreci yazılı ve mülakat olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. • Çalışma ili İstanbul’dur. • Yazılı sınav Anadolu Üniversitesi tarafından 2 merkezde Ankara ve İstanbul 20 Şubat 2022 Pazar günü saat gerçekleştirilecektir. • Üniversite, gerekli hallerde adayların sınava gireceği yerleri önceden duyurmak kaydıyla değiştirebilecektir. • Mülakat süreci Bankamız tarafından yürütülecektir. Adaylarda Aranan Şartlar 1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, 2. ve sonrası doğumlu olmak, 3. Ziraat Bankası Müfettiş Yardımcısı ve Ziraat Teknoloji Uzman Yardımcısı sınavları ortak yapılacaktır. Adaylar, İdari Alan veya Mühendislik Alanı Bilgisayar/Yazılım Mühendisliği, Altyapı ve Sistem/Elektrik-Elektronik Mühendisliği veya İş Analisti/Endüstri-İşletme Mühendisliği tercihi yapacak olup Mühendislik Alanından sınava girecek adaylar için çalışılacak şirket/unvan mülakat aşamasında belirlenecektir. 4. Adaylardan aşağıdaki tabloda yer alan bölümlerden veya denkliği yetkili makamlarca tanınmış yurt dışı üniversitelerin ilgili bölümlerinden mezun olanlar ya da işe başlama sırasında mezun olduğuna dair belgeyi ibraz etmek koşuluyla son sınıfta okuyor olmak şartı aranmaktadır. Ayrıntılı Bilgi İçin TIKLAYIN 2. üniversite kapsamında hangi bölümleri okumak daha iyi? Örgün üniversite okuyanlara Açıköğretimden ikinci bir bölüm bitirmek isteyenler için tanınan hak kapsamında Açıköğretim/Uzaktan eğitim bölümlerini seçerken aşağıdaki kriterleri dikkate almalısınız. 1- Özel sektörde iş bulmak istiyorsanız bölümlerin belirgin olarak diğerlerinden çok avantajı olmamakla birlikte Önlisans için İş Sağlığı ve Güvenliği, Yaşlı Bakımı, Engelli Bakımı ve Rehabilitasyon, Çocuk Gelişimi gibi bölümler okunabilir. Lisans olarak Havacılık Yönetimi, Maliye, İktisat ve İşletme bölümleri okunabilir. 2- Devlet KPSS ile memur olarak atanmak istiyorsanız yine belirli bir bölümün baskın farkı olmamakla birlikte Lisans bölümlerinden Sosyal Hizmet, Uluslararası Ticaret ve Lojistik Yönetimi, İşletme, Maliye ve İktisat bölümleri okunabilir. Eğer KPSS'ye A grubundan hazırlık yapacaksanız gösterilen derslerin Uzmanlık sınavlarına da yardımcı olması açısından Maliye ve İktisat okumanız daha avantajlı olacaktır. Önlisans olarak Büro Yönetimi ve Yönetici Asistanlığı, Emlak ve Emlak Yönetimi, Engelli Bakımı ve Rehabilitasyon, Yerel Yönetimler bölümleri okunabilir ve atama puanları -mezun sayıları az olduğu için- diğer bölümlere göre daha düşük durumda. Bölümleri tavsiye ederken geçen 7 yılın atama sayıları ve taban puanlarını dikkate alarak seçim yaptık. Bu bölümlere şu an başlamış olsanız bile en erken 2-4 yıl sonra bitreceğinizi düşünürsek aynı atama sayıları ve puanlar devam etmeyebilir. Yine de mevcut şartlara göre bu bölüm haricindekileri okumanızı çok tavsiye etmiyoruz. Üniversite seçiminde farklı görüşler olsa da biz Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesini okumanız sizin işinizi kolaylaştıracaktır. Bir eğitim yıl içinde güz ve bahar dönemlerinin devamında 2019 yılında uygulanmaya başlayan yaz okulu ile 5 derse kadar ek ders alarak kaldığınız dersleri daha rahat verebiliyorsunuz hatta üstten bile ders alabiliyorsunuz. Anadolu Üniversitesinde Genel Not Ortalamanız 2,0 ve üstündeyse sınavlardan 30 puanla bile geçiyorsunuz. Örneğin bir yıl içinde aldığınız 10 dersin 3 tanesinden 50 puan, 7 tanesinden 30-40 puan arasında bile alsanız hem GNO 2,0 ve üstünde geliyor hem de tüm derslerden geçmiş sayılıyorsunuz. Lisans mezuniyet tarihiniz Lisans KPSS başvurusunun son tarihinden önce ise KPSS'ye Lisans harici başvuru hakkınız olmayacağı için Önlisans bölüm okumanızın size hiç bir faydası olmayacaktır. 2 yılık okuduktan sonra lisans tamamlama amacınız varsa AÖF Büro Yönetimi veya işletme okuyup DGS ile AÖF İşletme Lisans tamamlamak en kolay bir yöntemdir. Örgünden üniversite okumanızda bir engel yoksa ve YKS ile 4 yıllık bir üniversite kazanmak - özellikle Mühendislik kazanmak sizin için çok zorsa AÖF'ten 2 yıllık Tarım okuyup sonrasında DGS ile kolay bir şekilde Ziraat Mühendisliği Bitki Koruma, Bahçe Bitkileri, Tarla Bitkileri veya Tarım Ekonomisi bölümlerini bitirerek de hem Lisans mezunu olursunuz hem mühendis diplomanız olur hem de Ziraat Mühendisi olarak Tarım Bakanlığı'na kolayca atanabilirsiniz. Sinan GÜZEL KPSS Uzmanı one day AÖF YÖK TARAFINDAN GETİRİLEN “BAŞARI SIRASI BARAJ UYGULAMASI”NIN ZİRAAT FAKÜLTELERİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ 1. Başarı Sırası Baraj Uygulaması Nedir? Başarı sırası baraj uygulaması özellikle bazı özel üniversitelerdeki fakültelere, çok düşük puandan öğrenci yerleşmesinin önlenmesi amacıyla YÖK Yüksek Öğretim Kurulu tarafından getirilen bir uygulamadır. İlk kez 2015 yılında Tıp ve Hukuk Fakültelerine tercih yapan öğrencilere uygulanmıştır. Uygulamayla Tıp Fakültelerini tercih edecek öğrencilerin ilgili puan türündeki MF-3 puanı başarı sırasının ilk 40 binde, Hukuk Fakültelerinde ise TM-3 puanı ilk 150 binde olması koşulu getirilmiştir. YÖK Başkanı Prof. Dr. M. Yekta Saraç`ın 2015 yılı Ağustos ayında gazetelerde yer alan açıklamasında, uygulamanın mühendislik ve mimarlık programlarını da kapsayacak şekilde genişletileceği bilgisi yer alıyordu. Açıklamada; "önümüzdeki yıl kesin olan, mühendislik ve mimarlık programlarına da, tıp ve hukuktaki gibi bir baraj koyacağımızdır. Tarım ve gıda artık dünyada stratejik bir konu. Dolayısı ile ziraat fakültelerini masaya yatıracağız. Su ürünleri programlarında da sorun görünüyor"[1] bilgisine yer verilmişti. Saraçın, baraj uygulamasının getirilmesi sonrası Kasım ayındaki yeni açıklamasında; Su Ürünleri, Orman ve Ziraat Fakültelerinin baraj uygulaması dışında tutulduğu bilgisi yer alıyordu. "Su Ürünleri, Orman ve Ziraat Mühendisliklerini kararımızın haricinde tuttuk. Bunların kendine has, derin ve yapısal sorunları var. Bunların üzerinde de müstakil olarak ilgili taraflarla birlikte çalışacağız."[2] Bu açıklamadan bir süre sonrada mimarlık fakülteleri ile ilgili olarak da, 220 bin başarı sırası barajı getirildiği ilan edildi. Başarı sırası baraj uygulamasıyla, belli bir bilgi seviyesinin üzerindeki öğrencilerin tercih yapması arzu ediliyorsa da, uygulamanın bu amaca ne derece hizmet edeceği tartışmalıdır. Yükseköğretim için alınan neticeler, o aşamaya kadar olan sürece ilişkin bir sonuçtur. Sorunun nedenleri daha derinlerdedir. YÖK baraj uygulaması ile sorunun gerçek nedenini görmezden gelmektedir. Yükseköğretime gelen öğrencilerle ilgili en önemli sorun, bu öğrencilerin orta öğretimdeki bilgi seviyelerinin yetersiz olmasıdır. Çizelge-1 de bu durum açık bir şekilde görülmektedir. Çizelge-1 YGS`de Her Sınav Türünde 40 Soruya Verilen Ortalama Doğru Cevap[3] Sınav 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Türkçe 21,6 21,8 18,02 17,2 19,0 15,9 Sosyal 12,4 11,3 11,3 12,0 10,9 10,4 Matematik 11,9 7,8 7,27 7,9 6,5 5,4 Fen 5,5 4,9 4,43 4,5 4,5 4,6 Aday Sayısı Son altı yılda, ilk sınav olan Yükseköğretime Geçiş Sınavına YGS giren öğrencilerin sınav sonuçları incelendiğinde, 2010 yılındaki sınavda 40 matematik sorusundan 11,9`u doğru cevaplanmışken, bu sonuç 2015 yılında 5,4 olmuştur. Zaten düşük olan Fen sınavında bu sonuçlar sırası ile 5,5 ve 4,6`dır. Bu sonuçlar 2015 yılı içi matematik testlerinde ortalama puanın 100 üzerinden 13,5, fen testlerinde ise 11,5 olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin en yüksek puanı Türkçe testlerindedir ve bu puan 2015 yılında 100 üzerinden ancak 39,75`dir. Öğrencilerin kendi yazdığı, okuduğu dilleri olan Türkçe `deki bu düşük puan, aslında yabancı dili niçin öğrenemediğimizi de açıklamaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı`nın sorumluluğundaki orta öğretimdeki eğitimin başarısızlığı ortadan kaldırılmadan, yükseköğretimin öğrencilerin niteliklerinden kaynaklanan sorunlarının da çözülmesi mümkün değildir. Uzun yıllardır tek parti hükümetleri iş başında olmasına karşın, her gelen yeni Bakan`ın farklı bir uygulama getirmesi, orta eğitimdeki karmaşa ve başarısızlığın en önemli nedenleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle öğrencilerin bilgi seviyesini değil, başarı sırasını dikkate alan "başarı sırası baraj uygulaması" çok anlamlı değildir. Bu ancak bazı öğrencilerin ve Fakültelerin baraja takılması sorununu ortaya çıkaracaktır. Bunun yerine örneğin belli sayıda doğru soru çözülmesi gibi bir sınırlama, belki daha anlamlı olabilirdi. Sınav sonuçlarından her durumda bir başarı sırası ortaya çıkacaktır. Sınava giren öğrencilerin istikrarlı bir şekilde düşen ! bilgi seviyesi, her sene daha başarısız öğrencilerin sıralamasını gösterecektir. Ülkemizin ortaöğretimdeki başarısızlığı, yapılan uluslararası araştırmalarda da açıkça görülmektedir. Başta OECD ülkeleri olmak üzere dünya ekonomisinin %80ini temsil eden 65 ülkeden 15 yaşındaki öğrencilerin katıldığı, ülke eğitim sistemlerinin, öğrencileri ne kadar iyi yetiştirdiğini ölçmek üzerine geliştirilen PISA The Programme for International Student Assessment araştırmasında alınan sonuçlarda bu başarısızlığı görmek mümkündür. Her üç yılda bir yapılan PISA araştırmasının 2012 yılındaki sonuçlarına göre ülkemiz 65 ülke arasında genel ortalamada 45 inci; Matematikte 44 üncü, okuma - anlama becerilerinde 41 inci ve Fen Bilgisinde ise 43 üncü sırada yer alarak, istatistiksel olarak anlamlı biçimde OECD ortalamasının altında yer aldı. Dünyanın en büyük 20 ekonomisi arasında yer alan ülkemizin eğitim-öğretim verileri, bu büyüklükten çok farklı düzeylerdedir. Çizelge-2`de bugüne kadar yapılan PISA araştırmalarında ülkemizin başarı sıralaması görülmektedir. Çizelge-2 PISA Araştırmalarında Türkiye`nin Başarı Sırası[4] Veri Alanları 2003 2006 2009 2012 Katılan Ülke Sayısı 41 57 65 65 Matematik 35 43 43 43 Okuma Becerisi 36 37 41 41 Fen 33 44 43 43Son dört PISA araştırmasında alınan sonuçlar, ülkemiz açısından bir iyileşme olmadığını açıkça ortaya koymaktadır. Orta öğretimde bir iyiye gidiş söz konuş olmadığı için, 2016 yılı sonuna doğru açıklanacak 2015 yılı sonuçlarının da benzer olacağı tahmin edilmektedir. 2. Puan Türleri Nedir?Mühendisliklere başarı sırası baraj uygulaması getirilirken Ziraat, Su Ürünleri ve Orman Fakültelerinin bu uygulama dışında tutulması şüphesiz ki söz konusu meslek camialarında, büyük hayal kırıklığı ve üzüntü yarattı. 2016 yılında yapılacak tercihlerde kullanılacak bu uygulamanın sonuçlarını bugünden bilmek ve kestirmek güç. Ancak 2015 yılında Ziraat Fakültelerine yapılan yerleşme sonuçlarını dikkate alarak bazı tahminlerde bulunulması mümkün. Bu tahminler YÖK`ün tutumunun ve sorunun anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. Mühendislik ve Mimarlık fakültelerinin tümü, MF-4 puan türünden öğrenci almaktadır. Ziraat Fakültelerindeki bölümlere ise farklı puan türlerinden öğrenci yerleştirmesi yapılmaktadır. Ziraat Fakültesi içinde yer alan bölümlerden Biyosistem Mühendisliği, Tarım Makineleri ve Teknolojileri Mühendisliği ile Tarımsal Yapılar ve Sulama bölümleri diğer mühendislik disiplinleri gibi MF-4 puanı ile öğrenci alırken, diğer bölümler farklı puan türleriyle öğrenci almaktadır. Çizelge-3. Ziraat Fakültelerinde Puan Türleri Bölüm Bölüm Tarım Ekonomisi TM-1 Tarımsal Biyoteknoloji MF-3 Bitkisel Üretim ve Teknolojileri MF-2 Tarımsal Genetik Mühendisliği Bahçe Bitkileri Tarla Bitkileri Bitki Koruma Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği Zootekni Biyosistem Mühendisliği MF-4 Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Tarım Makineleri ve Teknolojileri Mühendisliği Süt Teknolojisi Tarımsal Yapılar ve SulamaZiraat Fakültelerine MF-4 dışındaki puan türlerinden de öğrenci yerleştirilmesi, diğer mühendislik disiplinleri ile önemli bir farklılık oluşturmaktadır. 3. Puan Türleri Nasıl Hesaplanmaktadır?Üniversitelere öğrenci yerleştirilmesi, iki aşamalı sınav sonucu olmaktadır. İlk sınav olan Yükseköğretime Geçiş Sınavının YGS, öğrencinin yerleştirme puanına % 40`lık bir etkisi bulunmaktadır. Yerleştirmelerin yapıldığı Lisans Yerleştirme Sınavı LYS ise, farklı derslerden girilen sınavlardan oluşmaktadır. Puanlar, sınava girilen derslerden alınan puanların farklı ağırlıklardaki etkisi ile hesaplanmaktadır. Örnek olarak Mühendislik/Mimarlık fakültelerine yerleştirmenin yapıldığı MF-4 puanının içinde her iki sınavda YGS+LYS matematiğin toplam payı %47, FKB derslerinin payı ise %36`dır. Aynı oranlar MF-2 puanında sırası ile %34 ve %50; MF-3 puanında ise %29 ve %53`dür. Çizelge-4 MF Puan Türlerinde Hesaplanmasında Test Gruplarının payı % PuanTürü YGS LYS-1 LYS-2 Türkçe SosyalBilimler TemelMatematik FenBilimleri Matematik Geometri Fizik Kimya Biyoloji MF-2 11 5 11 13 16 7 13 12 12 MF-3 11 7 11 11 13 5 13 14 15 MF-4 11 6 14 9 22 11 13 9 5Çizelge-5 TM-1 Puan Türünün Hesaplanmasında Test Gruplarının payı % PuanTürü YGS LYS-1 LYS-3 Türkçe SosyalBilimler Temel;Matematik Fen Bilimleri Matematik Geometri Türk Dili ve Edebiyatı Coğrafya 2 TM-1 14 5 16 5 25 10 18 7 Sadece tarım Ekonomisi Bölümüne giren öğrencilerin yerleştirilmesinde esas alınan TM-1 puanı içinde Matematik % 51, Türkçe % 32 paya Ziraat Fakülteleri Baraj Uygulaması Kapsamına Alınsa Nasıl Etkilenirdi?Ziraat Fakültelerinin başarı sırası baraj uygulamasının dışında tutulmuş olması, uygulama kapsamında olsa nasıl etkileneceğine yönelik değerlendirme yapılması ihtiyacını ortadan kaldırmamaktadır. Bu değerlendirmenin yapılabilmesi için, 2015-2016 öğretim yılında Ziraat Fakültelerine kayıt yaptıran öğrencilerin başarı sırası bilgileri ÖSYM`den temin edilmiştir. En doğru hesaplamanın, yerleşen tüm öğrencilerin başarı sırasının bilinmesi ile mümkün olacağı açıktır. Alınan bilgiler her fakültedeki bölüme, en düşük hangi başarı sırası ve puan ile yerleştirme yapıldığı verisini kapsıyordu. Bu veri dikkate alınarak, herhangi bir bölüme ilgili puan türünden 240 binden daha yüksek sırada yerleştirme yapılmışsa, o bölüme girenlerin tümünün baraj uygulamasına takıldığı varsayılmıştır. En düşük başarı sırasından sonraki sıralarda yer alan öğrencilerin başarı sırası daha iyi olacağı için, baraj uygulamasına takılmayabileceği göz ardı edilmiş, böylelikle en kötü ihtimale göre bir hesaplama yapılmıştır. Bu nedenle sonuçların hesaplanandan daha iyi olması gerektiği unutulmamalıdır. Puan Türleri Açısından DeğerlendirmeBaşarı sırası baraj uygulamasının Ziraat Fakültelerine olan etkisi her bölüm için, o bölümün aldığı puan türü esas alınarak yapılmıştır. MF-2 Puan Türü ile Öğrenci Alan Bölümler Açısından DeğerlendirmeFKB öğretmenlikleri ve Biyoloji bölümlerinin öğrenci aldığı MF-2 puan türü ile 2015 yılında Ziraat Fakültelerindeki altı bölüme öğrenci yerleştirmesi yapılmıştır. Çizelge-3`de MF-2 puan türü ile öğrenci yerleştirmesi yapılan bölümlere ilişkin bilgiler yer almaktadır. Çizelge-6 MF-2 Puan Türü Öğrenci Yerleştirilen Bölümler Bölüm Etkilenmeyen Etkilenebilecek Bölüm % Öğrenci % Bölüm % Öğrenci % Bitkisel Ür. ve Tekno. 1 100 31 100 0 0 0 0 Bitki Koruma 22 76 775 78 7 24 215 22 Bahçe Bitkileri 12 52 440 62 11 48 268 38 Zootekni 6 55 201 62 5 45 123 38 Toprak Bil. ve Bitki B. 5 56 130 51 4 44 126 49 Süt Teknolojisi 0 0 0 0 2 100 42 100 Toplam 46 61 1577 67 29 39 774 33 Baraj uygulamasının, sadece Niğde Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesinde bulunan Bitkisel Üretim ve Teknolojileri Bölümünü etkilemeyeceği görülmektedir. Yerleştirme yapılan 29 Bitki Koruma Bölümünden 22`si uygulamadan etkilenmezken, 7 Bölüm ve 215 öğrenci baraj uygulaması olsa idi bundan olumsuz etkilenecekti. Bu grup içinde yer alan bölümlerden en çok etkilenecek olan ise Süt Teknolojisi bölümü olacak, sadece Ankara ve Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesinde olanlara öğrenci yerleştirmesi yapılmış olan Süt Teknolojisi Bölümlerine öğrenci yerleştirmesi yapılamayacaktı. MF-3 Puan Türü ile Öğrenci Alan Bölümler Açısından DeğerlendirmeSağlık alanındaki meslek disiplinlerinin Tıp, Eczacılık, Dişçilik, Hemşirelik, Veterinerlik gibi de öğrenci aldığı MF-3 puan türü ile dört farklı bölüme öğrenci yerleştirmesi yapılmıştır. Çizelge-7`de MF-3 puan türü ile öğrenci yerleştirmesi yapılan bölümlere ilişkin bilgiler yer almaktadır. Sadece Niğde Üniversitesi`nde bulunan Tarımsal Genetik Mühendisliği Bölümünü uygulamanın etkilemeyeceği görülmektedir. Uygulamadan en çok etkilenecek olan, ilk kez açılan ve sadece beş öğrencinin yerleştiği Düzce Üniversitesi Ziraat ve Doğa Bilimleri Fakültesi bünyesindeki Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği Bölümü olacaktı. Bu bölüme yerleşen öğrencilerin tümü baraj uygulamasına takılmış olacaktı. Çizelge-7 MF-3 Puan Türü Öğrenci Yerleştirilen Bölümler Bölüm Etkilenmeyen Etkilenebilecek Bölüm % Öğrenci % Bölüm % Öğrenci % Tarımsal Genetik Müh. 1 100 31 100 - - - - Tarla Bitkileri 8 29 286 33 20 71 570 67 Tarımsal Biyoteknoloji 1 12 36 14 7 88 229 86 Kanatlı Hayvan Yetiştir. - - - - 1 100 5 100 Toplam 10 26 353 31 27 74 804 69 Bu grup içinde yer alan Tarla Bitkileri Bölümüne yerleştirilen öğrencilerin %67`sine karşılık gelen 570 öğrenci baraj uygulaması nedeni ile mağdur olacaktı. MF-4 Puan Türü ile Öğrenci Alan Bölümler Açısından DeğerlendirmeMF-4 puan türü, tüm mühendislik ve mimarlık fakültelerinin öğrenci aldığı puan türüdür. MF-4 puan türü ile üç farklı bölüme öğrenci yerleştirmesi yapılmamıştır. Çizelge-8`de MF-4 puan türü ile öğrenci yerleştirmesi yapılan bölümlere ilişkin bilgiler yer almaktadır. Çizelge-8 MF-4 Puan Türü Öğrenci Yerleştirilen Bölümler Bölüm Etkilenmeyen Etkilenebilecek Bölüm % Öğrenci % Bölüm % Öğrenci % Tarım Makine. ve Tek. Müh. 4 44 84 58 5 56 62 42 Tarımsal Yapılar ve Sulama 1 33 11 32 2 67 23 68 Biyosistem Mühendisliği 1 25 36 27 3 75 96 73 Toplam 6 38 131 42 11 62 181 58İsim değişikliğine gitmiş olan Tarım Makineleri ve Teknolojisi Mühendisliği Bölümlerinden 4`ü uygulamadan etkilenmeyecekken, 5 tanesi uygulamadan etkilenerek öğrenci alamayacaktı. Biyosistem Mühendisliğinin uygulamadan olumsuz etkilenme oranı bölüm sayısı olarak %75, öğrenci sayısı olarak %73 düzeyinde TM-1 Puan Türü ile Öğrenci Alan Bölümler Açısından Değerlendirmeİşletme, iktisat, ekonomi gibi sosyal disiplinlerin öğrenci aldığı TM-1 puan türüyle, Ziraat Fakültelerinde sadece Tarım Ekonomisi bölümüne öğrenci yerleştirmesi yapılmaktadır. Çizelge-9`da MF-4 puan türü ile öğrenci yerleştirmesi yapılan bölümlere ilişkin bilgiler yer almaktadır. Çizelge-9 TM-1Puan Türü Öğrenci Yerleştirilen Bölümler Bölüm Etkilenmeyen Etkilenebilecek Bölüm % Öğrenci % Bölüm % Öğrenci % Tarım Ekonomisi 3 18 119 18 14 82 525 82Yapılan hesaplamalar, Tarım Ekonomisi bölümünün, baraj uygulaması olsa bundan en çok etkilenecek bölümlerden olacağını göstermektedir. Bu bölüme yerleşen öğrencilerin % 82`si uygulamadan olumsuz yönde Puan Türleri Açısından Genel DeğerlendirmePuan türü açısından yaptığımız bu değerlendirmeyi bir bütün halinde incelemek istediğimizde, Çizelge-10`da yer alan tablo karşımıza çıkmaktadır. Çizelge-10 Puan Türleri Açısından Değerlendirme FAKÜLTE BÖLÜM SAYISI KONTENJAN YERLEŞEN DOLULUK % BARAJDAN ETKİLENME Bölüm % Öğrenci % MF-2 75 2545 2351 92,38 29 39 774 33 MF-3 38 1306 1157 88,59 28 74 804 69 MF-4 16 442 312 70,59 10 62 181 58 TM-1 17 644 644 100 14 82 525 82 Toplam 146 4937 4464 90,42 81 55 2284 51 2015 yılında 240 bin başarı sırası barajı uygulansa ve bu baraja Ziraat Fakülteleri dahil olsa idi, bundan en fazla TM-1 puan türü ile öğrenci alan Tarım Ekonomisi bölümleri etkilenecekti. En az etkilenecek olan ise MF-2 puan türünden öğrenci alan bölümler olacaktı. Yerleştirilen tüm öğrenciler açısından bir değerlendirme yapıldığında, bu öğrencilerin yaklaşık yarısının yerleşebileceği görülmektedir. Bölümler Açısından Değerlendirme2015 yılı yerleştirme sonuçlarını başarı sırası baraj uygulaması açısından değerlendirilecek olunursa, Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği ve Süt Teknolojisi bölümlerine öğrenci yerleştirilmesi mümkün olmayacaktı. Çizelge-11`de, başarı sırası baraj uygulamasının Bölümler açısından değerlendirilmesi yer almaktadır. Çizelge-11 Bölümler Açısından Değerlendirme Bölüm Kontenjan Açılan Etkilenecek % Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği 1 1 100,00 Süt Teknolojisi 2 2 100,00 Tarımsal Biyoteknoloji 8 7 87,50 Tarım Ekonomisi 17 14 82,35 Biyosistem Mühendisliği 4 3 75,00 Tarla Bitkileri 28 20 71,43 Tarımsal Yapılar ve Sulama 3 2 66,67 Tarım Makineleri ve Teknolojisi Mühendisliği 9 5 55,56 Bahçe Bitkileri 23 11 47,83 Zootekni 11 5 45,45 Toprak Bilimleri ve Bitki Besleme 9 4 44,44 Bitki Koruma 29 7 24,14 Bitkisel Üretim ve Teknolojileri 1 0 0,00 Tarımsal Genetik Mühendisliği 1 0 0,00 Toplam 146 81 55,48 Ziraat Fakültelerinde en fazla öğrenci yerleştirilen bölümler arasında olan Tarım Ekonomisi, Tarla Bitkileri ile Tarım Makineleri ve Teknolojisi Mühendisliği bölümleri, başarı sırası baraj uygulamasından %50`den fazla olumsuz yönde etkilenmiş, öğrenci yerleştirmesi yapılmış 146 Bölümden, 81`ine öğrenci yerleştirilememiş olurdu. Üniversiteler Açısından DeğerlendirmeBaşarı sırası baraj uygulaması üniversiteler açısından incelendiğinde, 2015 yılında öğrenci yerleştirilmesi yapılan 34 üniversitedeki ziraat fakültelerinden 9 tanesine hiç öğrenci yerleştirilemeyecekti. Çizelge-12`de üniversitelerin etkilenme durumu bilgisi yer almaktadır. Çizelge-12 Üniversiteler Açısından Değerlendirme Üniversite Adı Bölüm Olumsuz % Üniversite Adı Bölüm Olumsuz % A. İ. BAYSAL Ü. 3 3 100,00 18 MART Ü. 7 4 57,14 AHİ EVRAN Ü. 3 3 100,00 HARRAN Ü. 5 3 60,00 BİNGÖL Ü. 2 2 100,00 19 MAYIS Ü. 8 5 62,50 BOZOK Ü. 1 1 100,00 İNÖNÜ Ü. 2 1 50,00 IĞDIR Ü. 2 2 100,00 SELÇUK Ü. 8 4 50,00 ORDU Ü. 3 3 100,00 UŞAK Ü. 2 1 50,00 R. T. ERDOĞAN Ü. 1 1 100,00 ÇUKUROVA Ü. 7 3 42,86 ŞEYH EDEBALİ Ü. 1 1 100,00 ANKARA Ü. 9 3 33,33 ŞIRNAK Ü. 1 1 100,00 SİİRT Ü. 3 1 33,33 A. MENDERES Ü. 8 7 87,50 AKDENİZ Ü. 7 2 28,57 ERCİYES Ü. 5 4 80,00 ULUDAĞ Ü. 7 2 28,57 ATATÜRK Ü. 4 3 75,00 DİCLE Ü. 4 1 25,00 Ü. 4 3 75,00 OSMANGAZİ Ü. 4 1 25,00 M. KEMAL Ü. 4 3 75,00 SÜTÇÜ İMAM Ü. 4 1 25,00 NAMIK KEMAL Ü. 6 4 66,67 EGE Ü. 9 2 22,22 S. DEMİREL Ü. 6 4 66,67 DÜZCE Ü. 1 0 0,00 YÜZÜNCÜ YIL Ü. 3 2 66,67 NİĞDE Ü. 2 0 0,00 TOPLAM 57 47 55,48 Öğrencilerin üniversite tercihlerinde istihdamdan sonraki en önemli kriterler batıda ve metropolde olmasıdır. Çizelge-12`ye bu açıdan baktığımızda Adanan Menderes Üniversitesi batıda ve metropolde olmasına karşın, başarı sırası baraj uygulaması olsa sekiz bölümünden yedisine öğrenci yerleştirmesi yapılamayacaktı. Bu sonuçta bir başka faktör olarak, batıda ve metropolde olma özelliği daha fazla olan yakındaki bir üniversitenin etkili olduğunu görüyoruz. Ege Üniversitesi, daha yüksek puanlı öğrenciler tarafından tercih edilmekte, daha düşük puanlı öğrenciler Adnan Menderes Üniversitesine yerleşmektedir. Benzer etkileri Çukurova Üniversitesinin Mustafa Kemal Üniversitesi, Akdeniz Üniversitesinin Süleyman Demirel Üniversitesi üzerinde gösterdiğini söyleyebiliriz. Bu durum Ziraat Fakülteleri ile ilgili yapılacak değerlendirmede göz önüne alınması gereken önemli bir husustur. Başarı Sırası Barajı Uygulanacak Mühendislikler Açısından değerlendirmeZiraat, Su Ürünleri ve Orman Fakülteleri hariç, mühendislikler için başarı sırası barajı 2016 yılında uygulanacak. Ziraat Fakülteleri için yaptığımız değerlendirmeyi, uygulamaya tabi mühendislikler için yaptığımızda, bu tür bir uygulamanın etkisini görme imkânımız olacaktır. Bu değerlendirmeyi yaparken, değerlendirmenin en kötü duruma göre olduğu, gerçekleşmenin bundan daha iyi düzeyde olacağı gözden kaçırılmamalıdır. Çizelge-13`de mühendisliklerin başarı sırası barajından nasıl etkileneceği bilgisi yer almaktadır. Elimizde mühendisliklerin 2015 yerleştirmelerindeki başarı sırası bilgileri yer almadığı için, hesaplama Ziraat Fakültelerinin MF-4 puanı ile öğrenci alan bölümlerinin, 240 bine denk gelen puanları dikkate alınarak yapılmıştır. Çizelge-13 Mühendisliklere Başarı Sırası Barajının Etkisi Mühendislikler Kontenjan Yerleşen Doluluk % Baraj Altı Etkilenme % HARİTA 97,72 36 2,89 ELEKTRİK-ELEKTRONİK 96,84 510 4,40 MAKİNE 97,85 593 5,18 İNŞAAT 98,82 628 5,76 BİLGİSAYAR 97,68 564 7,15 ENDÜSTRİ 97,15 658 9,63 METALURJİ 94,85 380 16,38 KİMYA 98,12 274 15,93 GIDA 92,27 842 24,49 MADEN 602 565 93,85 178 31,50 ÇEVRE 92,37 39,21 TEKSTİL 599 524 87,48 229 43,70 JEOLOJİ 763 695 91,09 298 42,88 TOPLAM 93,99 10,53 Başarı sırası baraj uygulamasının mühendisliklere etkisi çok küçük olacaktır. En kötü ihtimale göre yaptığımız hesaplama, yerleşen öğrencilere olacak bu etkinin % 10 kadar olacağını göstermektedir. Birkaç mühendislik dışında diğer mühendislikler daha önceki yıllardaki doluluk oranlarını yakalayabileceklerdir. Aynı hesaplamayı uygulama dışında bırakılan Su Ürünleri Mühendisliği ile Orman / Orman Endüstri Mühendisliği açısından yaptığımızda Çizelg-14`deki durum ortaya çıkmaktadır. Çizelge-14 Başarı Sırası Barajının Su Ürünleri/ Orman / Orman Mühendisliğine Etkisi Kontenjan Yerleşen Doluluk % Baraj Altı Etkilenme % SU ÜRÜNLERİ MF-2 150 112 74,67 68 60,71 ORMAN/ORMAN ENDÜSTRİ MF-4 671 508 75,71 413 81,30 Başarı sırası baraj uygulaması 2015 yılında Su Ürünleri Mühendisliği ile Orman / Orman Mühendisliğine uygulansa idi, yerleşen öğrencilerin Su Ürünlerinde % 60,71`i, Orman / Orman Mühendisliğinde ise % 81,3 olumsuz etkilenecek, bu fakültelere giremeyecekti. Diğer Mühendisliklere ilişkin hesaplamamız göz önüne alındığında Ziraat, Su Ürünleri ve Orman / Orman Mühendisliklerinin uygulamadan % 50`den fazla etkileneceği dikkate alınarak, uygulama dışı bırakıldığı sonucuna varmak mümkündür. 5. Başarı Sırası Baraj Uygulamasına İlişkin Nasıl Bir Tutum Geliştirilmelidir?Ziraat, Su Ürünleri ve Orman / Orman Endüstri Mühendisliklerinin uygulama dışı bırakılarak diğer mühendisliklerden ayrılması, bu meslek camiaları açısından rencide edici bulunmuştur. Sistemin yarattığı sonuç başkalarına yüklenmektedir. Olması gereken, diğer mühendisliklere hangi nitelikte öğrenci yerleştiriliyorsa, bu fakültelere de aynı nitelikte öğrenci yerleştirilmesidir. Bu durumda ilk yıllarda birçok fakülte/bölüm öğrenci alamayacak olsa da, zaman içinde daha nitelikli öğrencilerin yerleşmesi ve mezun sayısının azalması ile istihdama ilişkin sorunun azalması mümkün olacaktır. Bunun yapılmaması, sorunun ötelenmesi anlamına gelecek, öğrenci tercihlerinin azalması sonucu birçok bölüm öğrenci alamayacağı için fiilen eğitim yapamayacaktır. Ziraat, Su Ürünleri ve Orman / Orman Endüstri Mühendisliklerinin baraj uygulaması kapsamına alınmasına, özellikle küçük illerde ve metropol dışındaki illerde birçok bölüm ve fakültenin, öğrenci alamamalarından kaynaklı itirazları olacaktır. Bu itirazlar bir noktaya kadar haklı görülse de, söz konusu okullarda eğitimin sürdürülebilirliği uzun dönemde mümkün değildir. Sürekli olarak daha az donanımlı öğrenci alarak sürdürülecek bir eğitim, daha az donanımlı mezunlar anlamına gelecektir. Öğrencileri "müşteri" gören yaklaşımdan kaçınılması, eğitim ve öğrenci kalitesinin artırılması için fakülte veya bölümlerin birleştirilmesi ya da kapatılması dâhil, radikal kararlar uygulamaya geçilmelidir. Ziraat Mühendisleri Odası, Ziraat Mühendisi mezun eden tüm fakültelerde her bölümün öğrenci aldığı puan türünde, mühendisliklerin başarı sırası barajına tabi olmasını, mesleğin haysiyeti ve itibarı açısından gerekli ve önemli görmektedir. Başarı sırası barajı uygulamasını talep edilmesine ilişkin yaklaşımımız, farklı başlıklar halinde değerlendirilmiştir. Tarihsel Süreç Açısından DeğerlendirmeZiraat Mühendisliği mesleğinin, mühendislik disiplinleri içinde kurumsal olarak yer alması 1954 yılında çıkan 6235 sayılı Türk Mimar Mühendis Odaları Birliği TMMOB Kanunu ile gerçekleşmiştir. 6235 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinde "Orman ve ziraat yüksek mühendis ve mühendisleri de mensup bulundukları cemiyetlerin umumi heyetleri kararı ile oda kurarak Birliğe dahil olurlar" hükmüne yer verilmiştir. Bu hüküm doğrultusunda, Ziraat Mühendislerinin örgütlendiği Ziraat Yüksek Mühendisleri Cemiyetinin Birliği aldığı karar ile Ziraat Mühendisleri Odası kurulmuştur. Aynı şekilde kurulan Orman Mühendisleri Odası, Ziraat Mühendisleri Odası ile beraber TMMOB`nin kuruluşundaki 10 Oda içinde yer almıştır. Bu tarihsel bilgi dikkate alındığında, o dönemde Ziraat ve Orman Mühendisliklerinin, diğer mühendisliklerden ayrı tutulduğu görülmektedir. Ziraat Mühendisleri Odası, TMMOB`nin var olduğu 60 yıllık süreçte yaptığı faaliyetler ve TMMOB içindeki etkinliği ile kuruluş aşamasındaki bu farklı bakış açısını ortadan kaldırmıştır. Ziraat Mühendisleri mühendislik şemsiyesi altında yer alması ile mühendislik disiplinin birçok avantajına ve kazanımlarına sahip olmuştur. Başarı sırası barajı uygulamasının dışında yer alınması, 60 yıl öncesi farklı bakış ve değerlendirmelerin yeniden ortaya çıkmasına yol açabilecektir. Mezun/İstihdam İlişkisi Açısından DeğerlendirmeZiraat Mühendisi sayısı, özellikle 1982 yılında YÖK`ün kurulması sonrası açılan fakülte sayısına bağlı olarak hızla artmıştır. Bugün Ziraat Mühendisi mezun eden 34`ü eğitim veren, toplam 39 fakülte bulunmaktadır. Çizelge-15`de Ziraat Mühendisi mezun eden fakültelerin kurulduğu yer ve dönem bilgileri yer almaktadır. Çizelge-15 Ziraat Mühendisi Mezun Eden Fakültelerin Kuruluş Dönem ve Yerleri Tarih Aralığı Fakülte Sayısı Kurulduğu Yer 1960`a kadar 3 Ankara, İzmir, Erzurum, 1960-1980 2 Adana, Samsun 1980-1989 8 Bursa, Şanlıurfa, Konya, Tekirdağ, Tokat, Van, Antalya, Kahramanmaraş 1990-1999 10 Ordu, Yozgat, Aydın, Isparta, Çanakkale, Hatay, Diyarbakır, Bingöl, Kırşehir, Eskişehir, 2000-2009 2 Kayseri, Iğdır, 2010`dan sonra 14 Malatya, Niğde, Rize, Siirt, Bolu, Uşak, Şırnak, Bilecik, Düzce, Kilis*, Bandırma*, Adıyaman*, Fethiye*, Konya* Gıda ve Tarım Üniversitesi Toplam 39 * Henüz öğrenci almayanlar 1980 yılına kadar 5 Ziraat Fakültesi bulunurken, 18`i 2000 yılı öncesi, 16`sı 2000 yılı sonrası olmak üzere 34 Ziraat Fakültesi daha açılmıştır. 1980 sonrası uygulanan neo-liberal politikalarla, tarımsal nüfus ve tarımın gayri safi milli hâsıla içindeki payı azalırken, yeni Ziraat Fakülteleri açılmasında bu gelişmeler dikkate alınmamıştır. Grafik-1`de bu durum açıkça görülmektedir. Grafik-1 Kırsal Nüfus, GSMH ile Fakülte ve Mezun Sayısı İlişkisi 1960`lı yıllarda % 60`ın üzerinde olan köy nüfus ve % 30`un üzerinde olan tarımın GSMH içindeki payı, bugün % 10`un altına düşmüştür. Buna karşın açılan Ziraat Fakültesi sayısına bağlı olarak mezun sayısı önemli ölçüde artmış, 1980 yılına kadar 10 bin olan toplam mezun sayısı bugün 120 bine yaklaşmıştır. Bu sayı 1956 yılında kurulmuş olan ODTÜ`nün mezun sayısı kadardır. Çizelge-16`da toplam mezun sayısına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Ziraat Mühendisi Mezun Sayısı Yıl 1954 1960 1966 1970 1973 1980 1988 2010 2015 Mezun Sayısı kadar çok sayıda mezun verilmesi, istihdama ilişkin sorunları ortaya çıkarmıştır. Mezunların istihdamı konusu, meslek camiasında her dönem önemsenen konuların başında gelmiştir. Mezun sayısının henüz 5000-6000 civarında olduğu 1970`li yıllarda bu konuya dikkat çeken yazılara rastlanmaktadır. Cemil Kaleli[5], Mehmet TOKAT[6], Mehmet Haznedaroğlu[7] ve Doç. Dr. Baha Galip TUNALIGİL`in[8] ve Ziraat Mühendisliği Dergisinin değişik sayılarında yer alan yazılarında istihdam konusu ele alınmıştır. Mehmet Haznedaroğlu Türkiye`nin Ziraat Mühendisi ihtiyacına ilişkin hesaplamalarında, değişik ülkelerdeki örnekleri ele alarak; 1000 hektar tarım alanına bir mühendis hesabı ile 24 bin, Fransız ölçütüne göre 12 bin, Japonya ölçütüne göre 30 bin, Bulgaristan ölçütüne göre 24 bin, İsrail ölçütüne göre 48 bin Ziraat Mühendisine ihtiyaç duyulacağını belirtmektedir. Dr. Mehmet HEMŞİNLİOGLU 8 - 11 Aralık 1970 tarihlerinde yapılan Türkiye Ziraat Mühendisliği II. Teknik Kongresinde sunduğu bildiride Ziraat Mühendisi ihtiyacını 9000 olarak hesaplayarak, bu sayıya 1977 yılında ulaşılacağını ifade etmektedir. Bu nedenle "Teknik personel politikasını yürütenlere düşen görev, Ziraat Yüksek Mühendisi kadrosunun devamlılığını sağlayabilmek için her yıl fakültelere alınacak toplam öğrenci sayısını ve her fakülteye verilecek öğrenci kontenjanını tespit ederek fakülteleri sınırlı öğretim olanakları içinde öğrenci deposu haline gelmesini önlemektir" şeklinde görüş belirtmektedir.[9] Ziraat Mühendisliği Dergisinin Eylül 1972 tarihli sayısının girişinde yer alan sunuş yazısında, 7 Eylül 1972 tarihinde Ziraat Mühendisleri Odasına 7000 sicil numaralı üye kaydının yapıldığı, bu ders yılında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesine 215, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesine 155, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesine 240 ve Adana Üniversitesi Ziraat Fakültesine 60 olmak üzere toplam 655 öğrenci alınacağı bilgisine yer verilmektedir. Yazının devamında "Bu alanda çalışan meslektaşlarımızın, arz ve talep dengesizliği nedeniyle karşılaştığı sorunları çözümlenmeden Fakülte kontenjanlarını artırmak, karşılaşılan sorunların ilerde umulmadık boyutlar alması sonucunu doğurabilir" denilmektedir.[10] 1970`li yıllardaki bu tespit ve değerlendirmeler okunup, bugünkü mezun sayısına bakıldığında, şaşırmamak mümkün değildir. 120 bin mezuna ulaşıldığı göz önüne alınırsa, bugün istihdamla ilgili sorunun çok vahim noktalarda olması gerekirdi. İstihdama ilişkin sorunun boyutunu görebilmek için, Ziraat Mühendislerinin istihdam alanlarına ilişkin kaba bir hesaplama yapmak yararlı olacaktır. Mühendislerinin İstihdamına İlişkin Genel Bir Hesaplama Çalışılan Yer Ziraat Mühendisi Sayısı Tarım Bakanlığı Belediyeler ve Diğer Kamu Kuruluşları Fakülteler Zirai İlaç Bayileri Tarımla İlgili Firma ve Bayiler TOPLAM 40 bin Ziraat Mühendisinin aktif olarak mesleği ile ilgili çalıştığı tahmin bin mezun olduğu dikkate alındığında, bunların 20 bin kadarının emeklilik, vefat nedeniyle çalışma yaşamı içinde yer almadığını kabul etsek, 60 bin Ziraat Mühendisinin nerede ve ne iş yaptığı sorusu cevap beklemektedir. Bu konuda ipucu verebilecek bir veri, Kamu Personeli Seçme Sınavına KPSS giren Ziraat Mühendisi sayısıdır. Çizelge-18`de 2012 ve 2014 yıllarında yapılan KPSS sınavına giren Ziraat Mühendisi sayısı verilmiştir. Bir fikir vermesi ve karşılaştırma açısından, sektörle ilgili diğer meslek disiplinlerinin bilgisi de çizelge yer almaktadır. Çizelge-18 KPSS`ye Giren Tarımsal Meslek Disiplinleri Meslek Disiplini 2012 2014 Ziraat Mühendisi Gıda Mühendisi Veteriner Hekim Su Ürünleri Mühendisi Balıkçılık Teknolojisi Mühendisi 526 588 Tütün Eksperleri/Tütün Eksperliği 136 104 Kaynak; ÖSYM Çizelge-18 incelendiğinde, KPSS`ye giren Ziraat Mühendisi sayısı, 2012 yılından 2014 yılına kadar, iki binden fazla artmıştır. Aynı dönemde 2012-2013 öğretim yılı sonunda 4285, 2013-2014 öğretim yılı sonunda 4613 olmak üzere 8898 Ziraat Mühendisi mezun olmuştur. Sınava giren sayısının, mezun sayısına göre çok az artması, mezunların önemli kısmının iş bulduğu gibi bir düşünceyi akla getirmektedir. Bu konuda ipucu verecek bir bilgi, TUİK verileri kullanılarak TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından hazırlanmış olan "Türkiye`de Üniversite Mezunu Nüfusun İşgücü Durumu" adlı raporda yer almaktadır. Raporda Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık alanından işsiz olanların sayısı 15 bin olarak belirtilmiştir. 2012 yılındaki KPSS sınavına 4000, 2014 yılındaki KPSS sınavına 6000 Orman Mühendisi girdiği belirtilmekte[11], Orman Mühendisleri Odası işsiz orman mühendisi sayısını 2500 olarak ifade etmektedir.[12] 2014 yılında KPSS sınavına giren Su Ürünleri Mühendisi ve Balıkçılık Teknolojisi Mühendisi sayısı 4500 civarındadır. Bu sayılar dikkate alındığında, işsiz Ziraat Mühendisi sayısının 10 binden az olduğunu söylemek mümkündür. Şüphesiz ki bu sayı, sorun olmadığı anlamına gelmemektedir. Ancak yılda 5 bine yakın mezun verildiği göz ardı edilmemelidir. Ayrıca istihdama ilişkin bu verilerden, üniversite mezunu işsizliği söz konusu olduğunda akla ilk gelen meslek grubunun, meslek disiplinimiz olmasının haksız bir yakıştırma olduğu sonucu çıkmaktadır. Çizelge-19 incelenip, diğer mezuniyet alanları göz önüne alındığında, bu durum daha açık olarak, kolaylıkla görülebilecektir Çizelge-19`da görüleceği üzere, 2014 yılında üniversite mezunlarının işsizlik oranı ortalama % 10,6`dır. En yüksek işsizlik % 29,1 ile gazetecilik ve enformasyon alanında iken, bu alanı % 16,6 ile bilgisayar alanından mezun olanlar izlemektedir. En düşük işsizlik oranlarına ise % 2,5 ile güvenlik, % 3,2 ile sağlık alanında rastlanmaktadır. Meslek disiplinimizin yer aldığı Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık alanındaki işsizlik oranı ise ortalama işsizlik oranın 1,1 puan üzerindedir. Çizelge-19 Mezun Olunan Alana Göre Üniversite Mezunu Nüfusun İşgücü Durumu 2014 Bin kişi Mezun Olunan Alan İşgücü İşsiz İşsizlik Oranı % Güvenlik Hizmetleri 119 3 2,5 Sağlık 350 11 3,2 Beşeri Bilimler 275 20 7,2 Veterinerlik 45 3 7,3 Öğretmen Eğitimi ve Eğitim Bilimleri 786 58 7,4 Hukuk 109 8 7,5 Mühendislik ve İşleri 662 58 8,8 Matematik ve İstatistik 87 8 9,7 Mimarlık ve İnşaat 231 25 11 Sosyal Bilimler ve Davranış Bilimleri 527 59 11,2 Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık 129 15 11,7 Ulaştırma Hizmetleri ve Çevre Koruma 16 2 12,4 İmalat ve İşleme 129 17 13,2 İş ve Yönetim 1547 211 13,6 Sosyal ve Kişisel Hizmetler 165 23 14,1 Fizik Bilimleri 154 22 14,4 Yaşam Bilimleri 75 11 15,1 Sanat 142 23 16,3 Bilgisayar 119 20 16,6 Gazetecilik ve Enformasyon 24 7 29,1 TOPLAM 5691 606 10,6 Kaynak; Türkiye`de Üniversite Mezunu Nüfusun İşgücü Durumu, TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı İşsizlik Türkiye için önemli bir sorundur. Üniversite mezunları bu sorundan daha yoğun olarak yaşamaktadır. Çizelge-20`de son on beş yılda Üniversite mezunlarının işsizlik oranları yer almaktadır. Çizelge-20 Üniversite Mezunu Nüfusun İşgücü Durumu Bin kişi Mezun İşgücü İşsiz İşsizlik % 1Genel İşsizlik % 2000 - 2037 143 7,0 6,5 2005 - 2757 277 10,0 9,5 2010 4566 4057 446 11,0 13,7 2011 5495 4476 467 10,4 11,1 2012 5913 4996 503 10,1 9,1 2013 6706 5388 557 10,3 8,4 2014 7447 5691 606 10,6 9,9 2015* - 6373 774 12,1 12,3 Kaynak; Türkiye`de Üniversite Mezunu Nüfusun İşgücü Durumu, TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı1TUİK , *Ağustos ayı itibariyle Çizelge-20`nin incelenmesi sonucu, üniversite mezunlarının işsizlik oranlarının, ekseriyetle genel işsizlik oranından daha yüksek olduğu görülmektedir. 2015 yılı sonunda üniversite mezunu işsiz sayısı 800 bin kadar olduğu tahmin edilmektedir. Ziraat Mühendislerinin istihdamı sorunu, mezun sayısı dikkate alındığında artarak devam edecektir. Ziraat Fakülteleri başarı sırası barajı uygulaması kapsamına alınması halinde, 2015 yılına ilişkin hesaplarımız, en kötü ihtimalle yerleşmiş öğrencilerin yaklaşık yarısının bu uygulamadan olumsuz etkileneceği yönündedir. Bu durumda bile 2000-2500 öğrenci yerleşmiş olacaktır. Bu miktarda öğrencinin eğitim görüp mezun olması, sonrasında istihdamda yaşanacak daha büyük sorunların azalmasına ve mezunların kalitesinin artmasına olumlu katkı sağlayacaktır. Akademik Personel Açısında DeğerlendirmeSağlık Bakanı Müezzinoğlu`nun yakın bir tarihte medyada Tıp Fakülteleri ile ilgili bir açıklaması yer aldı. Müezzinoğlu`nun açıklaması; "Tıp fakültelerindeki kontenjanlarda 12 binlere çıktık. Bu 12 bin olarak devam ederse 2023ten sonra da hızla hekim fazlasına döner gibi bir fotoğraf oluşacak. Onu 1 Ocakta YÖK Başkanımızla görüştük. Tıp fakültelerinin kontenjanlarını şimdi donduruyoruz. Yavaş yavaş da aşağı çekmeye başlayacağız ki çok öğrenci alarak yarın çok mezun vermek ve sonra da "çok mezunu ne yapacağız" demek gibi bir fotoğrafla karşılaşmayalım"[13]şeklindeydi. Ziraat Fakültelerinin uzunca süredir yaşadığı sorunun, Tıp Fakültelerinde de yaşanacağını gösteren bu açıklama, sorun çıkmadan önlem alınmaya çalışılması ve Sağlık Bakanının bu konuda inisiyatif alması açısından büyük önem taşıyor. Ziraat Fakültelerine ilişkin değerlendirmelerde bu açıklamayı göz önünde tutmak yararlı olacaktır. 2015 yılında Ziraat Fakültelerindeki 243 bölümden, 146`sı için kontenjan açılmıştır. Kurulu bölümlerin yaklaşık % 40`ına öğrenci yerleştirmesi yapılmamıştır. Kurulu bölümlerinin tümüne öğrenci yerleştirmesi yapılan fakültelerin, başarı sırası barajından en az etkilenecek fakülteler olması dikkat çekicidir. Ziraat Fakültelerinin başarı sırası barajı uygulamasına dâhil olması halinde, bundan en çok etkilenecekler, fakülte ve bölümlerle birlikte akademik kadro olacaktır. Kontenjan açılmayan bölümlerdeki akademik kadronun sorunu ortada iken, başarı sırası barajı uygulaması ile bu sorun daha da artmış olacaktır. Çizelge- 21`de Ziraat Fakültelerindeki akademik personel bilgisi yer almaktadır. Ziraat Mühendisi mezun eden fakültelerde 2362 akademik personel bulunmaktadır. Bunun 578`i % 24,5 öğrenci alamadığı için eğitim süreçlerinin dışında yer kalmaktadır. Başarı sırası barajı uygulamasıyla bu oran daha da yükselecektir. Bu kadar yüksek sayıda personelin etkileneceği bir uygulama, bu kesimler tarafından istenmeyecek, "ne şekilde ve nitelikte olursa olsun, öğrenci olsun" şeklindeki popülist yaklaşımlar ortaya çıkacaktır. Ancak baraj uygulaması olmasa dahi, sürecin gidişatı bellidir ve daha fazla öğrenci daha az istihdam sarmalı birçok bölümün öğrenci alamaması, kapanması sonucunu ortaya çıkaracaktır. Baraj uygulaması sorunun kangrenleşmeden çözülmesi için bir fırsat yaratacaktır. Bu fırsat ise Türkiye`de tarımsal yükseköğretimin niteliğini yükseltecek, nicel bir küçülmeye gidilmesi seçeneğinin hayata geçirileceği bir değişimin/dönüşümün gerçekleştirilmesidir. Yüksek bir yatırım ihtiyacı gerektiren bu dönüşüm için, bir devlet/ hükümet politikasına ihtiyaç bulunmaktadır. Ziraat Mühendisleri, büyük dönüşümü gerçekleştirmek için gerekli cesaret ve özgüveni sağlayacak köklü bir tarihe ve birikime sahiptir. Çizelge-21 Ziraat Fakültelerindeki Akademik Personel Sayısı Bölüm Sayısı Bölümlerdeki Akademik Personel Sayısı* ÜNİVERSİTE Toplam Öğrenci Yerleşen % Toplam Öğrenci Alanlarda 3 Öğrenci Almayanlarda 4 /3+4 % ANKARA 9 9 100,0 201 201 - 0,0 EGE 9 9 100,0 188 188 - 0,0 SELÇUK 8 8 100,0 117 117 - 0,0 ULUDAĞ 7 7 100,0 89 89 - 0,0 İNÖNÜ 2 2 100,0 15 15 - 0,0 ADNAN MENDERES 9 8 88,9 114 108 6 5,3 ONDOKUZ MAYIS 9 8 88,9 96 88 8 8,3 ÇUKUROVA 8 7 87,5 114 101 13 11,4 AKDENİZ 9 7 77,8 94 79 15 16,0 ÇANAKKALE 18 MART 9 7 77,8 74 56 18 24,3 NAMIK KEMAL 8 6 75,0 115 93 22 19,1 ERCİYES 7 5 71,4 55 40 15 27,3 S. DEMİREL 9 6 66,7 111 77 34 30,6 HARRAN 8 5 62,5 68 51 17 25,0 GAZİOSMANPAŞA 7 4 57,1 91 58 33 36,3 DİCLE 8 4 50,0 52 41 11 21,2 ESKİŞEHİR OSMANGAZİ 8 4 50,0 33 27 6 18,2 SÜTÇÜ İMAM 8 4 50,0 85 42 43 50,6 ABANT İZZET BAYSAL 6 3 50,0 40 26 14 35,0 ORDU 6 3 50,0 48 31 17 35,4 NİĞDE 4 2 50,0 22 15 7 31,8 ATATÜRK 9 4 44,4 110 50 60 54,5 MUSTAFA KEMAL 9 4 44,4 82 54 28 34,1 UŞAK 5 2 40,0 17 9 8 47,1 AHİ EVRAN 8 3 37,5 16 12 4 25,0 SİİRT 8 3 37,5 43 27 16 37,2 YÜZÜNCÜ YIL 8 3 37,5 89 37 52 58,4 R. T. ERDOĞAN 3 1 33,3 13 6 7 53,8 IĞDIR 7 2 28,6 56 12 44 78,6 BİLECİK ŞEYH EDEBALİ 4 1 25,0 16 4 12 75,0 BOZOK 4 1 25,0 29 8 21 72,4 BİNGÖL 9 2 22,2 34 10 24 70,6 DÜZCE 5 1 20,0 14 5 9 64,3 ŞIRNAK 6 1 16,7 21 7 14 66,7 TOPLAM 243 146 60,1 2362 1784 578 24,5 * Peyzaj Mimarlığı, Gıda Mühendisliği ve Su Ürünleri Bölümleri Hariç, toplam Profesör, Doçent, Yardımcı Doçent, Öğretim Görevlisi, Uzman, Araştırma Görevlisi sayısıKaynak; Erişim, ÖSYM Kılavuzu, Fakültelerin internet sayfaları 6. Son SözBaşarı sırası barajı uygulaması; öğrencilerin tercih yapma alışkanlıklarında, uygulamanın psikolojik etkisiyle radikal değişimlere yol açmazsa, uygulamaya tabi mühendislikleri tercih edecek ve yerleşecek öğrenci sayısında ve kontenjanların dolmasında etkili olmayacaktır. Bu nedenle de baraj uygulaması dışında kalan mühendisliklere yapılacak tercihlerde önemli bir artış yandan siyasi iktidarın yükseköğretimde niteliksel değilse bile niceliksel bir artış yaklaşımı içinde olduğu dikkate alındığında, YÖK`ün başarı sırası barajı uygulamasını sürdürebilmesi çok mümkün görülmemektedir. Siyasetin kısa süreli popülist yaklaşımları uygulamayı ortadan kaldıracak girişimlerin ortaya çıkmasına neden olacaktır. Bu beklentimiz ve öngörümüze rağmen, Ziraat Mühendisi mezun eden Fakültelerin başarı sırası barajı uygulamasında, diğer mühendislik disiplinlerinden ayrı tutulması kabul edilemez bir durumdur. Dünyada tarımın yeniden keşfedildiği ve değerinin yeniden anlaşılmaya başladığı bir süreçte, tarım ve gıda, insanlığın geleceği ve doğanın sürdürülebilir kullanımı açısından önemlidir. İnsanlığın temel gereksinimlerinden gıda ve bunun üretim alanı tarımın diğer disiplinlerden ayrı bir uygulamaya tabi tutulması geleceğimize ilişkin bakış açısını da ortaya koymaktadır. Halkımızın sağlıklı beslenme ve gıda hakkı, nitelikli bir tarım eğitimini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle Ziraat Fakültelerine diğer mühendislik fakültelerine hangi nitelikte öğrenci alınıyorsa, en azından o nitelikte öğrenci alınmalıdır. Popülist bir şekilde, hiçbir hesaplama, planlama yapılmadan açılmış olan Fakültelerden kaynaklanan sorun, meslek haysiyeti ve itibarını zedeleyecek bir uygulamaya neden olmamalıdır. [1]Hürriyet, 1 Ağustos 2015, [2]Hürriyet, 2 Kasım 2015, [3]İsmet Berkan, "Eğitimde Durdurulmayan Kötüye Gidiş", Hürriyet, s. 5 [4]Doç. Dr. Selçuk R. Şirin, Yrd. Doç. Dr. Sinem Vatanartıran, PISA 2012 Değerlendirmesi Türkiye İçin Veriye Dayalı Eğitim Reformu Önerileri", Şubat 2014, Yayın No TÜSİAD-T/2014-02/5 [5] Cemil Kaleli, "Ziraat Mühendisliğinin Problemleri, Ziraat Mühendisliği Dergisi, Ocak-Şubat 1970, Sayı43-44, [6] Mehmet TOKAT, "Ziraat Yüksek Mühendislerinin İstihdam Sorunu", Ziraat Mühendisliği Dergisi, Haziran 1970, Sayı48, [7] Mehmet Haznedaroğlu, "Türkiye`de Tarım Alanı ve Ziraat Yüksek Mühendisliği İhtiyacı Üzerine Düşünceler", Ziraat Mühendisliği Dergisi, Kasım-Aralık 1971 Sayı65-66, [8] Doç. Dr. Baha Galip TUNALIGİL, "Tarım Kesiminde ve Ziraat Yüksek Mühendisliği Kanadında İstihdam Sorunu", Ziraat Mühendisliği Dergisi, Ocak 1972, Sayı67, [9] Dr. Mehmet HEMŞİNLİOGLU, "Tarımsal Öğretim ve Eğitim Sorunları", Türkiye Ziraat Mühendisliği II. Teknik Kongresi, Kongre tebliği No6, A, [10] Ziraat Mühendisliği Dergisi, Eylül 1972, Sayı75 [11] erişim; [12] erişim; [13]AnadoluAjansı, 6 Ocak 2016 Yükseköğretim Kurulu tarihinde bölüm denkliklerine ilişkin önemli bir karar almıştır. Şuan KPSS başvuru yapanları da ilgilendiren kararda, "Ziraat Fakültesi Bitkisel Üretim, Hayvansal Üretim ve Tarım Teknolojisi Programlarının" hangi bölümlere denk olduğuna ilişkin yeni bir belirleme yapılmıştır. Yükseköğretim Kurulunun tarihli kararı için başlığa tıklayınız. Kaynak Eklenme 09 Ocak 2007 1003 Sayı ; -Ç 22/2212-06-031901 Konu Ziraat Fak. Programları ... 1998-1999 Egitim-Öğretim yılına kadar Ziraat Fakültelerimiz bünyesinde, Bahçe Bitkileri, Bitki Koruma, Gıda Mühendisliği, Peyzaj Mimarlığı, Su Ürünleri, Süt Teknolojisi, Tarım Ekonomisi, Tarımsal Yapılar ve Sularca, Tarım Makineleri. Tarla Bitkileri, Deri Teknolojisi, Toprak ile Zootekni Bölümleri yer almış ve öğrenci alımı da bu bölümlere olmuştur. tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında; Üniversitelerarası Kurul Başkanlığının Ziraat Fakülteleri'nin öğrenci kabul eden lisans programlarının yeniden düzenlenmesi konusundaki görüşü incelenmiş ve 2547 sayılı Kanun'un 2880 sayılı Kanunla değişik 7/d-2, 7/e , 7/h maddeleri uyarınca, 1999-2000 eğitim-öğretim yılından geçerli olmak üzere; söz konusu lisans programlarının Gıda Mühendisliği, Peyzaj Mimarlığı, Bitkisel Üretim , Hayvansal Üretim, Tarım Teknolojisi olarak düzenlenmesine karar verilmiştir 2003-2004 eğitim-öğretim yılından itibaren ise Bitkisel Üretim, Hayvansal Üretim, Tarım Teknoloji Programlarına öğrenci alımı durdurulmuş, Ziraat Mühendisliği Programına öğrenci alımına başlanmış olup, Ziraat Mühendisliği Programı henüz mezun vermemiştir. Yürütme Kurulu'nun tarihli toplantısında; Ziraat Fakültelerinin Peyzaj Mimarlığı ve Gıda Mühendisliği Programları hariç diğer programlarından mezun olanlara "Ziraat Mühendisi" unvanı verilmesi, 2547 sayılı Kanun'un 28S0 sayılı Kanun'la değişik 43/b maddesi uyarınca uygun görülmüştür. Yükseköğretim Genel Kurulu'nun tarihli toplantısında; Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Hayvansal Üretim Programı mezunlarının, 1998 öncesi Zootekni programları ile denk sayılıp sayılmadığı ve KPSS Kılavuzunda Zootekni Programı mezunlarının tercih ettiği kadrolara müracaat edip edilemeyeceği konusu incelenmiş ve 2547 sayılı Kanun'un 2880 sayılı Kanun'la değişik 43/b maddesi uyarınca, Ziraat Fakültesi Zootekni Bolümü Hayvansal Üretim Programının 1998 öncesi Zootekni Programları ile denk olduğuna kadar verilmiştir. Yükseköğretim Genel Kurulu'nun tarihli toplantısında; Ziraat Fakültesi Bitkisel Üretim, Hayvansal Üretim ve Tarım Teknolojisi Programlarının KPSS sınavlarında Ziraat Fakültelerinin 1998 öncesi programlarının başvurduğu alanlara müracaat edip edemeyeceği konusu incelenmiş ve 2547 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca; Yükseköğretim Genel Kurulu'nun tarihli toplantısında alınan karar ve Ziraat Fakültelerinin yapılanması dikkate alınarak, Bitkisel Üretim, Hayvansal Üretim ve Tarım Teknoloji Programları mezunlarının KPSS sınavlarında aşağıda karşılarında gösterilen 1998 öncesi eğitim veren Ziraat Fakültesi Programlan mezunlarının başvurduğu alanlara müracaat etmesi uygun görülmüştür. 1999 yapılanmadaki program adı /1998 öncesi program adı Bitkisel Üretim Programı /Bahçe Bitkileri Bitki Koruma Tarla Bitkileri Toprak Hayvansal Üretim /Süt Teknolojisi Zootekni Tarım Teknolojisi /Tarımsal Yapılar ve Sulama Tanım Makineleri Instagram'dan takip etmek için tıklayınız Bu Habere Tepkiniz

ziraat fakültesi bölümlerinden hangisi daha iyi